Dossier 7 - 13.01.12
Voor u gelezen
 |
Niet voor de winst. Waarom de democratie de geesteswetenschappen nodig heeft. Martha Nussbaum Amsterdam, Ambo, 2011 vertaling Rogier van Kappel (Not for profit, 2010) |
Martha Nussbaum (Craven) (°1947), een Amerikaanse tot het Jodendom bekeerde filosofe, doceert rechtsfilosofie en ethiek aan de University of Chicago. Zij kreeg bekendheid door de publicatie van De breekbaarheid van het goede. In de jaren ’80 werkte ze nauw samen met de Indiase econoom Amartya Sen over economische ontwikkeling en ethiek. Ze is dus ook vertrouwd met India en de armoede (= het ontnomen zijn van fundamentele mogelijkheden). Op 14 maart 2011 ontving zij het eredoctoraat van de Katholieke Universiteit Leuven.
Niet voor de winst is een overtuigend manifest tegen de vereconomisering van het onderwijs. In het onderwijs heeft zich in de laatste decennia een stille crisis voorgedaan. Lang werd onderwijs gezien als de plek waar leerlingen kritisch leren denken en gevormd worden tot ontwikkelde en begripvolle burgers. Maar sinds we economische groei boven alles plaatsen, is ook het onderwijs erop gericht economisch nuttige en productieve leerlingen af te leveren.
Deze kortzichtige focus op nuttige vaardigheden heeft ons vermogen om ons kritisch te verhouden tot autoriteit aangetast, heeft onze sympathie voor mensen die anders zijn gereduceerd en heeft ons vermogen om complexe mondiale vraagstukken te beoordelen beschadigd. Het verlies van deze basale vaardigheden vormt een ernstige bedreiging voor de democratie. Onderwijs is dus geen gereedschap van het bruto nationaal product.
Aan de hand van voorbeelden van onderwijsontwikkelingen in verschillende landen laat zij zien hoe een herwaardering van de alfa-vakken (liberal arts) ertoe kan bijdragen dat leerlingen weer worden opgevoed tot mondige, democratische burgers. Het zich kunnen inleven in de situatie van anderen, medeleven (empathie) spelen daarin een cruciale rol. Voor haar argumentatie leunt zij sterk aan bij het gedachtegoed van Aristoteles, Rousseau, Dewey, Rabindranath Tagore.
Om vandaag onderwijs kritisch en innoverend te benaderen biedt het essay van Nussbaum zeer waardevolle perspectieven. Het herlezen van ideeën van befaamde Europese, Amerikaanse en Indiase pedagogen is verfrissend. Hoofdstuk 4 (Wereldburgers) en 5 (Het cultiveren van de verbeelding: literatuur en kunst) zijn sterke en opvorderende argumenten voor een heroriëntatie van het onderwijs in de Westerse wereld.
H.L.